Gümülcine, 12.03.2025

“İnsan her şeyin ölçüsüdür” / “Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος”

Kerem Abdurahimoğlu

Protagoras milattan önce 481-420 yılları arasında yaşadığı düşünülen antik çağın önemli filozoflarındandır. Seleflerinin aksine Protagoras felsefenin anlam arayışını doğa ilkelerinden insan-merkezli bir anlayışa taşımıştır. Nitekim doğa filozofları araştırmaları doğada var olduğuna inandıkları ölçü ve uyumu ortaya koymaya odaklanır. Doğada buldukları ölçüyü de insan eylemlerinde de ararlar.

Protagoras ise kendinden öncekilerin doğada aradıkları ölçüyü, insanda ve insanın kültürel yaratmalarında arar. O, doğanın ve toplumun insanın bilgi ve yetilerine bağlı bir şekilde anlaşılması gerektiğini savunur. Protagoras, gerçekliğin ve bilginin herkes için aynı anlamda bir kesinlik taşımadığını, bilgilerimizin ve gerçeklik algılamalarımızın nesnelerin değişimlerine ve o andaki duyumlarımıza bağlı olarak meydana geldiğini savunur. Protagoras sanılar olarak adlandırdığı belirli duyumların onu ortaya koyan kişi için doğruluğunu savunur.

Protagoras’ın düşüncesi "İnsan her şeyin, var olan şeylerin var olduklarının ve var olmayan şeylerin var olmadıklarının, ölçüsüdür"/ “Πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος, των μεν όντων ως έστιν, των δε μη όντων ως ουκ έστιν” ünlü özdeyişi ile özetlenmiştir.

Protagoras ve öncülüğünü ettiği sofist felsefe, toplumsal rollerin, algılamaların, stereotip ve değerlerin yaratılmasında, insan merkezli göreliliğe vurgu yaparak antik dönemde meşruiyetlerini doğa yasalarına dayandıran aristokrasi ve erk sınıfına büyük bir meydan okumada bulunmuştur. Sofistlerin insanlığa mirası olan insan merkezli demokratik düşünce üzerine tartışmalar ise günümüze kadar uzanmaktadır.

Çekiliş noktasını antik çağ filozoflarından alan bu çok boyutlu tartışma çerçevesinde Batı Trakya düşünüldüğünde akla birçok çıkarım ve soru gelmekte.

Batı Trakya’daki Türk azınlık gerçekliği yaklaşık yarım asırdır erk sahipleri tarafından reddedilmesine rağmen gerçek olarak var olmaya devam etmektedir. Batı Trakya’daki Türk dernekleri resmen kapatılsa da Türk kimlik mücadelesinin kurumsal öncüleri olarak yaşamaktadır. Azınlığın kendi seçtiği müftüleri tek kabul edilen dini liderleri olarak bu toplumun gerçekliğidir. Türk azınlığın ulusal ve uluslararası boyutta en önemli gerçekliği ise Lozan Antlaşmasıdır.

Peki insan merkezli demokratik düşüncenin doğduğu bu topraklarda iktidarda bulunanların, düşünce özgürlüğüne, insana ve haklarına saygısı ve imanı ne kadar gerçektir?

Bugün bu ülkenin antik çağının tarih anlatılarını ulusal marka haline getirip kendine mal eden düşünür ve yazarlarının antik çağın mirası olan demokratik düşünce ile bağ ve ilgileri bir gerçeklik midir?

Protagoras’ın özdeyişine uyarlayarak yorumlanırsa Batı Trakya’da Türk kimliği, burada yaşayan insanlar için, uluslararası hukuk için ve evrensel kabul ile gerçektir. Peki bu kimliği yani bu bölgenin gerçekliğini reddedenlerde olmayan nedir?